Wprowadzanie coraz nowszych technologii autonomicznych do systemów wojskowych jest jednym z najważniejszych kierunków modernizacji sił zbrojnych. W Polsce od ponad ośmiu lat w ten obszar zaangażowana jest spółka STEKOP S.A., będąca uczestnikiem konsorcjów tworzących pojazdy bezzałogowe i załogowo‑bezzałogowe. Najnowszym rezultatem tych prac jest Pojazd Minowania Narzutowego BLUSZCZ – system przeznaczony do automatycznego stawiania pól minowych bez konieczności narażania zdrowia i życia żołnierzy.
– Rozwój technologii autonomicznych to proces długofalowy, wymagający konsekwencji i dużego zaangażowania zespołów inżynierskich, ale jest to wysiłek w pełni uzasadniony. To właśnie wojskowe systemy autonomiczne w największym stopniu wpływają dziś na potencjał sił zbrojnych. Ograniczają ryzyko dla żołnierzy, zwiększają tempo działania i pozwalają realizować zadania w warunkach, które wcześniej były zbyt niebezpieczne – mówi dr inż. Marek Nowakowski, dyrektor działu techniki STEKOP S.A.
Od Peruna przez TAERO
Jednym z pierwszych projektów, w których STEKOP S.A. rozwijał kompetencje w zakresie autonomii i zdalnego sterowania, był Perun – autonomiczny pojazd kołowy przeznaczony do zadań rozpoznawczych i bojowych. Konstrukcja powstała we współpracy z Zakładami Mechanicznymi „Tarnów” oraz Wojskową Akademią Techniczną.
Perun – autonomiczny pojazd kołowy do zadań rozpoznawczych i bojowych
W początkowej fazie Perun wyposażony był w zdalnie sterowany moduł uzbrojenia ZSMU A3C z karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm lub 12,7 mm oraz systemy odstraszania. Następnie platforma została zintegrowana z przeciwpancernym pociskiem kierowanym Pirat.
Kolejnym istotnym krokiem był projekt TAERO, zrealizowany przez Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej, STEKOP S.A., AutoPodlasie oraz AP Solutions. TAERO to pojazd załogowo‑bezzałogowy o wysokiej mobilności, łączący możliwość klasycznej jazdy z pracą zdalną w warunkach podwyższonego ryzyka. Może być wykorzystywany m.in. do transportu amunicji i wyposażenia, a jego konstrukcja została dopuszczona do ruchu po drogach publicznych.
TAERO – załogowo-bezzałogowy pojazd wysokiej mobilności
Pojazd ma zasięg do 400 km na jednym baku i może być desantowany ze śmigłowca. Zastosowany napęd hybrydowy łączy silnik diesla o mocy 96 kW z silnikiem elektrycznym o mocy 50 kW, umożliwiając cichą, trudniejszą do wykrycia na polu walki jazdę na dystansie do 30 km. Kluczowym elementem projektu jest Centralny System Sterowania Pojazdem (CSSP) opracowany przez STEKOP, pozwalający operatorowi na zdalne wyznaczanie trasy i kontrolę pojazdu z bezpiecznej odległości.
BLUSZCZ: minowanie narzutowe bez obecności załogi
Doświadczenia zdobyte m.in. przy Perunie i TAERO znalazły bezpośrednie zastosowanie w projekcie Pojazdu Minowania Narzutowego BLUSZCZ. System powstał w ramach konsorcjum z udziałem Wojskowego Instytutu Techniki Pancernej i Samochodowej, STEKOP S.A., Belma S.A. oraz Wojskowego Instytutu Techniki Inżynieryjnej. BLUSZCZ jest pojazdem załogowo‑bezzałogowym, zdolnym do automatycznego tworzenia pól minowych przy minimalnym udziale człowieka.
BLUSZCZ – załogowo-bezzałogowy system minowania narzutowego
Podstawą konstrukcji jest zmodernizowana platforma TAERO. Mimo rozbudowanego wyposażenia masa całkowita pojazdu nie przekracza 3,5 t, co w połączeniu z napędem 4×4 zapewnia wysoką mobilność w terenie. System wykorzystuje przeciwpancerne miny MN‑123 produkowane przez Belma S.A., zdolne do przebicia pancerza o grubości ponad 60 mm. Moduł bojowy odpowiada rozwiązaniu znanemu z systemu Baobab‑K i składa się z miotacza z dwudziestoma kasetami minowymi, z których każda zawiera pięć min.
Sterowanie, które decyduje o autonomii
Kluczową różnicą pomiędzy Bluszczem a dotychczasowymi systemami minowania jest zastosowanie udoskonalonego Centralnego Systemu Sterowania Pojazdem.
– Centralny System Sterowania Pojazdem został zaprojektowany jako system wielotrybowy, pozwalający na elastyczne przechodzenie od pełnej kontroli operatorskiej do pracy autonomicznej, w zależności od warunków misji i poziomu zagrożenia – wskazuje dr inż. Marek Nowakowski.
W trybie zdalnym pojazd pozostaje pod bezpośrednią kontrolą operatora przebywającego w bezpiecznej strefie. CSSP pozwala również na rejestrowanie tras przejazdu i ich późniejsze odtwarzanie w trybie automatycznym. Najbardziej zaawansowanym wariantem jest tryb w pełni autonomiczny, w którym BLUSZCZ samodzielnie realizuje zaprogramowaną trasę, omija przeszkody i dostosowuje prędkość do warunków terenowych, korzystając z algorytmów nawigacji i analizy otoczenia. – W tym trybie rola operatora sprowadza się do planowania zadania i nadzoru nad jego wykonaniem, bez konieczności bieżącego sterowania pojazdem – wyjaśnia Marek Nowakowski.
Miny pod kontrolą danych i algorytmów
System umożliwia precyzyjne programowanie gęstości pola minowego oraz automatyczne zapisywanie współrzędnych każdej postawionej miny. Dane te są przekazywane do nadrzędnych systemów dowodzenia, co ułatwia późniejsze planowanie działań i znacząco skraca czas operacji saperskich związanych z odzyskiwaniem terenu.
BLUSZCZ – załogowo-bezzałogowy system minowania narzutowego
BLUSZCZ może również działać jako pojazd wsparcia, współpracując z jednostkami wyposażonymi w bojowe wozy piechoty lub transportery. W takim układzie umożliwia szybkie stawianie zapór minowych, np. podczas manewrów odwrotowych, bez konieczności angażowania załóg w bezpośredniej strefie zagrożenia.
Rozwój autonomii to proces, który trwa
Projekty realizowane ze znaczącym udziałem ekspertów ze STEKOP S.A. pokazują ciagły rozwój wojskowych technologii autonomicznych w Polsce. BLUSZCZ stanowi kolejny etap prac łączących innowacje z zakresu mobilności, automatyzacji i integracji systemów bojowych. Spółka zapowiada dalsze udoskonalanie swoich rozwiązań, co wskazuje, że możemy spodziewać się kolejnych polskich nowości w branży zbrojeniowej.
